Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Yasası’nın 1 Ekim’de yürürlüğe girecek maddeleriyle başta sağlık hizmetlerinin finansmanı olmak üzere
sosyal güvenlik alanında yeni bir dönem başlayacak.
En çok Bağ-Kur’luların etkileneceği yasayla, çalışan emeklilerin maaşları kesilmeyecek
ve yeşil kart iki yıl sonra kalkacak.
Emekli olma yaşının 65’e yükseltilmesi ve prim gün sayısının 7200’e çıkarılması nedeniyle ‘Mezarda emeklilik’ sloganıyla çalışanlar tarafından protesto edilen ve kazanılmış birçok sosyal hakkı ortadan kaldıran Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun (SSGSS) bazı maddeleri Anayasa Mahkemesi olumsuz bir karar vermez ise 1 ekimde yürürlüğe girecek. SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamında olanların prim oranından, emekliliğine ve sağlık hizmetine kadar hepsinde değişikliğe gidiliyor. Yeni yasayla, bugün emekli olup çalışanların yüzde 30 olan destek priminin yüzde 31-36.5 arasında değişmesinin ötesinde zaman zaman gündeme getirilen ‘maaşın kesilmesi’ gibi yeni bir koşul getirmezken, esasta çalışanların bugünü ve gelecekte emekli olmalarıyla ilgili yeni hükümler getirilmişti.
Yeni yasayla son yedi yılda en fazla prim ödenen kurumdan emekli olmaya son veriliyor. Yürürlük tarihi olan 1 ekimden itibaren sigortalı olanlar ise, tüm çalışma süresi içinde fazla prim ödenen kurumdan emekli olacaklar. Bu nedenle, son yedi yıl içinde en çok prim ödediği kurumdan emekli olarak, daha fazla emekli aylığı almak isteyenlerin 1 ekim tarihine kadar emekli olmaları öneriliyor. 1 Ekim 2008’den önce sigortalı olanlar, ileride emekli olduklarında hem emekli aylıklarını alabilecekler, hem de destek primi ödeyerek çalışabilecekler. Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonra sigortalı olacaklar ise, hem emekli maaşı alıp, hem de SSK’ya tabi olarak çalışamayacaklar. SSK, Bağ-Kur ya da memur emeklisi olmaları durumu değiştirmeyecek, SSK’ya bağlı olarak çalıştıklarında, emekli aylıkları kesilecek. 1 ekimden önce veya 1 ekimden itibaren sigortalı olanlar, emeklilikte Bağ-Kur’lu olarak çalışırlarsa, destek primi ödemek koşuluyla emekli aylıkları kesilmeyecek.
Türk-İş Sosyal Güvenlik Uzmanı Celal Tozan, emekliliğini haketmiş kişilerin 1 ekimden sonra emekli olmaları halinde aylıklarının düşeceğine ilişkin değerlendirmelerin doğru olmadığını söyledi. Emekliliğini hak etmiş sigortalıların 1 ekimden sonra aylıkları düşeceği kuşkusuyla emekliye ayrılmalarına gerek olmadığını vurgularken, mağduriyet olmaması için sigortalıların yetkililerle görüşmeden emeklilik konusunda karar vermemelerini istedi. Tozan, Anayasa Mahkemesi’nin ‘yürürlüğü durdurma’ kararı verebileceğini söyledi. • 1 EKİMDE SOSYAL GÜVENLİKTE YENİ DÜZEN: • SSK emeklileri, yüzde 31 ile yüzde 36.5 (bugün yüzde 30) oranında sosyal güvenlik destek primi ödemeleri durumunda maaşları kesilmeden çalışabilecek. Bu oranın dörtte biri çalışan, dörtte üçü ise işverenden alınacak. Bağ-Kur’lu emeklinin destek prim oranı yüzde 12. • Emeklilikte aranan 58-60 yaşına kademe getirilecek. Buna göre emeklilikte; 1 Ocak 2036’dan itibaren kadın ve erkeklerde 2048 yılından sonra emeklilik yaşı 65’de eşitlenecek. • SSK’lılar için prim ödeme gün sayısı, 7200 gün olacak. Devlet memuru ve Bağ-Kur’lu için prim ödeme gün sayısı 9000 olacak. • Gazeteciler, milletvekilleri, PTT dağıtıcıları, infaz koruma memurları, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası üyeleri ile yasada belirtilen diğer görevliler de fiili hizmet zammından yararlanamayacak. • Özel ve vakıf hastanelerinin, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonunca belirlenen sağlık hizmetleri bedeline ek olarak, alınacak ilave ücretin tavanını Bakanlar Kurulu belirleyecek. • Hiçbir sosyal güvenlik güvencesi olmayan kişilere verilen yeşil kart, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten iki yıl sonra kaldırılacak. Bu kişiler genel sağlık sigortası kapsamına alınacak. • Ücretle ve sürekli olarak çalışanlar hariç ev hizmetlerinde çalışanlar, sigorta kapsamı dışında tutulacak. • İsteğe bağlı sigorta hükümlerinden yararlananlardan ayrıca genel sağlık sigortalı primi alınmayacak. • Sigortalıya, hastalık ve analıktan dolayı ortaya çıkan iş görememezlik süresince, günlük iş görememezlik ödeneği verilecek. • İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı kadının analığı halinde verilecek iş göremezlik ödeneği; yataklı tedavilerde günlük kazancının yarısı, ayakta tedavilerde ise üçte ikisi tutarında olacak. 31 ARALIK 1999 ÖNCESİ SİGORTALI ÇALIŞANLAR • Halen sigortalı olanların emeklilik talebinde bulunanlar, kanunun yürürlük tarihi itibariyle mevcut mevzuata göre, toplam prim gün sayıları üzerinden aylık hesaplanacak ve emekli aylığını haketmiş olanların aylıklarında düşme olmayacak. Emekli aylığını haketmiş olanlardan emekli olmayıp ileri yıllarda emekli olacaklara bağlanacak aylık bugün için emekli olanlara bağlanmış olan aylık miktardan yüksek olacak. Halen çalışmakta olan sigortalılardan, 31 Aralık 1999 tarihinden önce sigortalı olanlar için toplam prim gün sayıları üzerinden, kat sayı ve göstergeler sistemine, 4447 sayılı kanuna, çalışmaya devam etmeleri halinde yeni kanuna tabi olmak üzere üç ayrı mevzuatla aylık hesaplanacak, bu sürelerde geçen prim gün sayılarına orantılı kısımlarının toplamı emekli aylıklarını oluşturacak. 1 Ocak 2000’den sonra ilk defa sigortalı olanlar için ise 4447 sayılı ve yeni kanuna göre toplam prim gün sayıları üzerinden ayrı ayrı aylıkları hesaplanacak. Emekliliğini ileri yıllarda hakkedecek sigortalıların, emeklillik aylığını haketmeleri için gereken süreye göre aylıklarında düşme olacak. AYLIKLARIN HESAPLANMASI • Türk-İş uzmanı Tozan, mevcut mevzuata göre, emekli aylıklarının hesaplanmasında geçmiş yıllara ilişkin kazançlar güncellenirken önceki yılda tüketici endeksindeki değişim oranının yüzde 100’ü gelişme hızının yüzde 100’ünün ayrı ayrı dikkate alındığını belirtti. Tozan’ın hesaplamasına göre, yeni yasayla, güncelleme katsayısının önceki yılda gerçekleşen tüketici endeksindeki değişim oranının tamamı ile yıllık hızının yüzde 30’unun toplamına bir puan ilave edilerek hesaplanması öngörülüyor. Mevcut yasada, emekli aylıklarının hesaplanmasında geçmiş yıllara ilişkin kazançlar güncellenirken önceki yılda tüketici endeksindeki değişim oranının yüzde 100’ü ile gelişme hızının yüsde 100’ü ayrı ayrı dikkate alınıyordu. Aylık bağlama oranı ise ilk 10 yıllık prim gün sayısının her 360 günü için yüzde 3.5, sonraki beş yıl için ise yüzde 1.5 olarak hesaplanıyordu. Buna göre, 7200 gün prim ödenmiş süre için aylık bağlama oranı yüzde 55 oluyordu. Aylık bağlama oranı ise, yürürlük tarihinden sonra işe girecek sigortalıların her 360 günlük prim gün sayısı için yüzde 2 hesaplanacak ve 7200 gün için aylık bağlama oranları yüzde 40’a düşecek. Halen sigortalı olarak çalışanların ilk 10 yıllık prim gün sayılarının dolması kadar yürürlük tarihinden sonraki süreler içinde aylık bağlama oranları her 360 gün için yüzde 3 olacak. HASTANELERİ SINIFLANDIRMA • Sigortalıların sağlık hizmetinden yararlanmaları için muayene ve tedavi edildikleri yerleşim yeri dışına yapılan sevkinde ödenecek gündelik, yol, yatak ve yemek giderlerinin kurumca ödenecek tutarlarını belirlemeye, Sağlık Hizmetleri Fiyatlandırma Komisyonu yetkili olacak. Buna göre, tıp eğitimini, hizmet basamağını, altyapı ve kaynak kullanımıyla maliyet dikkate alınacak. Sağlık hizmeti fiyatlandırmaya esas olmak üzere ayrı hesaplanacak. YEŞİL KART KALKACAK • SSK’larda prime esas kazançların hesabında hak edilen ücret, prim, ikramiye özel sağlık ve bireysel emekliliğe ödenen tutarlar gibi kazançların brüt toplamı esas alınacak. Ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, kıdem tazminatı, asgari ücretin yüzde 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası ve bireysel emeklilik katkı payları, prime esas kazanca tabi tutulmayacak. Genel sağlık sigortası primi, eksik çalışma süresiyle hesaplanacak. • EMEKLİNİN YENİDEN ÇALIŞMASI: • Tarımsal faaliyette bulunanlar hariç, yeniden çalışmaya başlayan kişilerin yaşlılık aylıkları kesilecek. Bu kişilerden prime esas kazançları üzerinden kısa ve uzun vadeli sigorta kolu primi ile genel sağlık sigortası primi alınacak. • İşten ayrılan veya iş yerini kapatarak yaşlılık aylığı talep eden kişilere, yaşlılık aylığı yeniden hesaplanarak ödenecek. • SSK emeklileri, yüzde 31 ile yüzde 36.5 oranında sosyal güvenlik destek primi ödemeleri durumunda ise maaşları kesilmeden çalışabilecek. Bu oranın dörtte biri çalışan, dörtte üçü ise işverenden alınacak. • Bağ-Kur kapsamında emekli olup yine Bağ-Kur kapsamında iş yapan kişiler, yaşlılık aylığı kesilmeden yüzde 12 oranında sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışabilecek. Bu oran, kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren her yıl 1 puan artırılarak yüzde 15’e çıkacak. MALULLÜĞE 1800 GÜN PRİM • Malullük ve ölüm aylığını hak etmek için beş yıllık sigortalılık süresini doldurmak 900 gün prim ödemiş olmak şartının arandığı mevcut yasadaki bu madde de değiştirildi. Yürürlüğe girecek yasayla yapılacak değişiklik halen çalışmakta olanları da kapsayacak ve malullük aylığını haketmek için 10 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanmış ve 1800 gün prim ödenmiş olması, ölüm aylığını hak etmek için ise beş yıllık sigortalılık süresinin tamamlanmış ve 900 gün prim ödenmiş olması öngörülüyor. ASKERLİK BORÇLANMASI • Askerlik borçlanmasına yapılacak ödeme de artacak. Askerlik yedek subay ve er olarak geçen süreler borcun tebliğinden itibaren altı ay içinde ödenerek borçlanılıyor. Askerlik hizmetini borçlananlar, her ay için brüt asgari ücretin yüzde 20’si kadar yani 121.68 YTL ödeyecek. Buna göre 18 aylık askerlik borçlanması için 2.190,24 YTL ödenecek. Yasa yürürlüğe girdikten sonra borçlananlar ise asgari ücret ile asgari ücretin 6.5 katı arasında olmak üzere kendilerince belirlenecek kazancın yüzde 32’si kadar prim ödeyecek. Ekim ayında ödenecek tutar; en az o ayki asgari ücret tutarı olan 638,70 YTL’nin yüzde 32’si 204,38 YTL’yi 18 ay toplamda 3678,84 YTl olacak. Bu kazancın 2000 YTL olursa 640 YTL ile çarpılacak. ÇALIŞMANIN AVANTAJI • Yeni yasaya göre 1 Ekim 2008 gelmeden emekli olan ve aylığı 1.000 YTL olarak hesaplanan kişinin bugün emekli olsa ayda 1000 YTL emekli maaşı alsa yine sosyal güvenlik destek primiyle aynı iş yerinde çalışmaya devam etse ve 1.000 YTL de oradan almış olsa 2.000 YTL gelir elde etmiş olacak. Ama aynı kişi, bir yıl boyunca çalışırsa emekli olmazsa emekli aylığı almamış olacak. Sadece bir yıl sonra emekli olduğunda emekli maaşı 130 YTL artmış olacak yani 1.130 YTL almış olacak. Bir yıl sonra gelecek olan 1.130 YTL için bir yıl boyunca 12 bin YTL’lik gelirden mahrum kalacak. Emekli olmayıp çalışan, 10 yıl sonra emekliliği dolacak olan birisi eğer bugünkü sistem devam ederse 2018’de 14 bin YTL emekli maaşı alabilecekse, yasa yürürlüğe girdiği için 8000 YTL emekli maaşı alacak. Bu da 2018 yılında kendisinden yaklaşık 6000 YTL’lik kayba neden olacak. Mevcut yasaya göre; kamu iş yerlerinde çalışan sigortalıların, 6772 sayılı kanun gereği aldıkları ikramiyelerden ve prime esas kazancını aşan ödemelerinden prim kesilmezsek, yeni yasayla kanunla ödenenen ikramiyelerde prime tabi tutulacak.
